Świętokrzyskie

Jaskinia Raj

Jaskinia „Raj” k. Chęcin uznawana jest za najpiękniejszą w Polsce z powodu fantastycznej szaty naciekowej powstałej przez wytrącanie węglanu wapnia z wód podziemnych. Zachwycają wspaniałe for­my natury gór świętokrzyskich od tysięcy lat tworzące się na stropach, ścianach i dnie. Skoncentrowa­na na małej powierzchni wielka różno­rodność nacieków, kolumn, polew i mis robi niezapomniane wrażenie. Wielką rzadkością są pizoidy, czyli luźne nacieki w kształcie kulek, zwane perłami jaskinio­wymi.

Stepowy rezerwat przyrody- Góry Pieprzowe w Sandomierzu utworzono w 1979 r. na powierzchni 18 ha dla ochrony muraw i zarośli ciepłolubnych oraz intere­sującej fauny owadziej. Jest to najdalej na wschód wysunięty, odkryty, fragment Gór Świętokrzyskich – podłoże stanowią ob­fitujące w skamieniałości (m.in. trylobity) kambryjskie łupki z wkładkami piaskow­ców i zlepieńców. W odróżnieniu od cen­tralnej części Gór Świętokrzyskich materiał skalny jest tu jednak tak drobny, że nasuwa skojarzenia z ziarenkami pieprzu. Rezer­wat stanowi także unikatowe w Europie naturalne skupisko zarośli dzikiej róży.

Puszcza Świętokrzyska zachowała się między Kielcami, Końskimi i Skarżyskiem- Kamienną. W pradawnych matecznikach rosną tu jedne z najpiękniejszych w Polsce mieszanych i różnowiekowych, drzewosta­nów o strukturze piętrowej gór świętokrzyskich. W wielu miej­scach zadrzewienia są prawie wyłącznie pochodzenia naturalnego. Jodły i modrze­wie polskie mają 250 lat i przekraczają 45 m wysokości oraz średnicę 1 m. Wszystkie wyróżniają się doskonałą zdrowotnością. Zbierane stąd nasiona z gór świętokrzyskich uznawane są za naj­wyższej jakości i zostały wytypowane jako doborowe dla zachowania puli genowej. Zapiski historyczne przekazują, iż rosły tu dęby tak grube, że nie mieściły się na piłach tartaków. O wielkim bogactwie świata flory i fauny gór świętokrzyskich świadczą liczne gatunki chronione.

Stary drewniany kościół w Kielcach

Zwykle obiekty architektury przyporządkowujemy do jakie­goś stylu. Architektura drewniana takiej klasyfikacji się „nie poddaje” co wynika z jej własnej, autonomicznej drogi rozwo­jowej. Widać to wyraźnie na przykładzie drewnianych kościo­łów.

Nie wiemy jak wyglądały najstarsze polskie drewniane kościo­ły. Budowane bezpośrednio po przyjęciu przez Polskę chrztu, zapewne miały takie same plany i bryły jak budowane wów­czas murowane świątynie. Zawierały przestrzeń przeznaczoną dla wiernych oraz część kapłańską, gdzie stał ołtarz. Z czasem upowszechnił się układ polegający na zestawieniu dwóch bryl: większej — nawy i mniejszej — prezbiterium. Pojawiło się też rozwiązanie polegające na trójbocznym zamknięciu prezbiterium, co było próbą zastąpienia półkolistych zamknięć z ar­chitektury murowanej. Zwiększenie ilości sprzętów i strojów liturgicznych wywołało potrzebę budowania zakrystii, zwykle dostawianych do północnej ściany prezbiterium. Kościoły w województwie świętokrzyskim nie miały ogrzewania, toteż starano się, by jak najmniej ciepła z nich uciekało. Miały mało otworów okiennych, umieszcza nych zresztą tylko od południa. Aby nie tracić ciepła przez drzwi, poprzedzano je kruchtami, pełniącymi rolę śluzy. Tak w skrócie wyglądała droga rozwojowa polskich kościołów drewnianych do wieku XIV W czasach gotyku uległy wykształ­ceniu regionalne typy kościołów: śląski, wielkopolski, małopol­ski oraz ostatnio dodany przez badaczy typ mazowiecki.

Góry Świętokrzyskie są starymi górami fałdowymi, zbudowanymi w zasadzie ze skał osadowych. Najstarsze skały, występujące na powierzchni Gór Świętokrzyskich, pochodzą z ery paleozoicznej. Północne i po­łudniowe krańce województwa świętokrzyskiego zbudowane są z utworów trzeciorzędowych. Na terenie Niecki Nidziań- skiej występują wapienie pińczowskie i gipsy. Wschodnia część województwa czyli Wyżyna Sandomiersko-Opatowska pokry­ta jest warstwą lessów. W północnej części rozciągają się duże kompleksy leśne wchodzące w skład Puszczy Świętokrzyskiej i lasów koneckich. Stare drzewostany chronione są w parkach krajobrazowych i Świętokrzyskim Parku Narodowym. Na tere­nie województwa spotyka się zwarte kompleksy jednorodnych lasów, na przykład bukowych w paśmie Przedborsko-Mało- goskim na Bukowej Górze oraz modrzewiowych na Górze Chełmowej koło Nowej Słupi. Południowe tereny pozbawione są większych kompleksów leśnych. Na ciepłych glebach gipso­wych i kredowych występuje roślinność kserotermiczna, chro­niona w wielu rezerwatach przyrody. Rosną tu między innymi: dyptam jesionolistny, miłek wiosenny, dziewięćsiły.